اللهم و صلّ علی الطاهرة البتول، الزهراء ابنة الرسول، امّ الائمة الهادین ... و مستودعاً لحکمة؛ (بحارالانوار ، ص 181) اللهم صلّ علی فاطمة بنت نبیّک و زوجه ولیّک و امّ السبطین الحسن و الحسین ...؛(بحارالانوار، ج 99 ، ص 45) اللهم صل علی فاطمه و ابیها و بعلها و بنیها و سرّ المستودع فیها بعدد ما احاط به علمک
چکیده مقالات سفینه 53 مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
شماره سفینه - سفینه 53
دوشنبه ، 9 اسفند 1395 ، 09:11

بررسی شواهد منتقله بودن و نااستواری روایت خنده حام بن نوح در تفسیر مجمع البیان

کامران اویسی

سید رضا مؤدب

چکیده: این گفتار دربارة حدیثی است که در بعضی از منابع حدیثی شیعه و سنی از جمله مجمع البیان نوشته شیخ فضل بن حسن طبرسی نقل شده به این مضمون که حام بن نوح7 به پدرش خندید و این کار زشت او، به دودمانش سرایت کرد. نگارندگان، پس از بررسی سندی در منابع شیعه و سنی، به روایات مخالف آن اشاره کرده‌اند. آنگاه آن را در جنبة دلالی، از جنبة تعارض با عقل و قرآن بررسی کرده و احتمال داده‌اند که این مطلب از منابع اهل تسنن به منابع شیعه منتقل شده، در شمار احادیثی که "احادیث منتقله" نام دارد.

کلیدواژه‌ها: نوح7؛ حام بن نوح؛ روایات منتقله؛ طبرسی؛ فضل بن حسن، عدل الهی، مجمع البیان (کتاب).  

 

بررسی نامة امام هادی7 به اهالی اهواز از دیدگاه روش‌شناسی کلامی

محمّدمهدی کرباسچی

گیتا حُرّی رضایی

چکیده: اهل بیت: ضمن ردّ اعتقاد به جبر و تفویض در افعال اختیاری انسان، دیدگاه خود را با عنوان امرً بین الامرین یا منزلة بین المنزلتین مطرح نموده‌اند. یکی از متون مکتوب در این زمینه، نامة گهربار امام هادی7 در پاسخ به پرسش‌های اهالی اهواز است که در متن آن، پس از بیان لزوم مراجعه به آموزه‌های ثقلین ، ضمن بهره‌گیری از آیات و روایات معصومین: و مثالهای ملموس، سه صورت موضوع (جبر، تفویض، و امر بین الامرین) طرح و تبیین شده است. در این پژوهش، نامة یاد شده از منظر روش‌شناسی کلامی‌مورد بررسی قرار گرفته و علاوه بر توجه به مصادر و سند روایت، به ساختار نامه از دیدگاه روش‌شناسی کلامی‌پرداخته و روش‌های استنباط و دفاع اعتقادی در کلام امام هادی: در حد امکان استخراج شده ‌است. در ضمن، محتوای نامه از جهت منابع نقلی مورد استفاده و اصول اخلاقی بکارگرفته ‌شده در آن واکاوی گردیده ‌است.

کلیدواژه‌ها: امام هادی7، روش‌شناسی، جبر و اختیار، تفویض، اهواز، امر بین الامرین، منزلة بین المنزلتین.

 

 

 

 

عدل الهی و مسائل مربوط به آن در میراث تفسیری مدرسه امامیه بغداد

عباس همامی

سمیه خلیلی آشتیانی

چکیده: در طول سال‌های رشد و بالندگی علوم اسلامی، کلام و تفسیر هم همچون دیگر علوم اسلامی در مدارس مختلفی رشد یافته و کامل شده‌اند. از این میان مدرسه بغداد به ویژه در قرن چهارم و پنجم هجری به جهت حضور عالمانی چون شیخ مفید و شاگردانش شکوه خاصی دارد. در هم تنیدگی مذاهب اعتقادی مانند معتزله و اهل حدیث در آن روزگار بغداد، علیرغم تعاملات یا درگیری‌های اجتماعی، تأثیرات بسزایی بر مدرسه کلامی و تفسیری امامیه داشته است. یکی از مسائل کلامی و تفسیری عدل الهی، و از مسائل مربوط به آن جبر و اختیار است، که امامیه با معتزله و اهل حدیث دیدگاه کاملاً متفاوتی دارد. این تفاوت بر موضوعات جزئی‌تر مانند استناد افعال انسان به خود و اراده خدا و معاصی انسان تأثیر مستقیم داشته است، به گونه‌ای که امامیه قائل به اختیار انسان در راستای اراده و مشیت الهی شدند، و معتزله قائل به اختیار کامل انسان و نفی اراده الهی در افعال انسان گردیدند، و اهل حدیث نیز قائل به جبر هستند. این دو دیدگاه منجر به حصر قدرت الهی و یا بالعکس فاعل نبودن انسان در معاصی می‌شود. تأثیر مواجهه امامیه با این دو گروه به ویژه اهل حدیث، افزون بر آثار کلامی در آثار تفسیری این مدرسه، ذیل برخی از آیات بسیار مشهود است، به طوری که ناظر به دیدگاه جبریه، اقدام به پاسخ به شبهات کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها: مدرسه؛ تفسیر؛ کلام؛ بغداد؛ امامیه؛ معتزله؛ اهل حدیث؛ عدل الهی؛ جبر؛ اختیار.

 

ارتباط علم پیشین و اختیار عباد در آثار مرحوم میرزا مهدی اصفهانی

عباس شاه‌منصوری

چکیده: ارتباط میان علم پیشین الهی با حریّت مردم، موضوع اصلی این مقاله است. نگارنده، ابتدا دیدگاه برخی از فیلسوفان شاخص مانند فارابی، ابن‌سینا، سهروردی و ملاصدرا؛ پس از آن برخی از عارفان مانند سید حیدر آملی و ملا هادی سبزواری؛ و پس از آن دیدگاه میرزا مهدی اصفهانی را واکاویده است. کلیدی در دیدگاه میرزا، نقدی بر انحصار علم به حضوری و حصولی و طرح آن در مورد خداوند متعال است. همچنین ایشان علم را علّت نظام خلقت نمی‌داند، بلکه علم را از اراده تفکیک می‌کند.

کلیدواژه‌ها: علم پیشین الهی؛ اختیار انسان؛ اصفهانی – میرزا مهدی؛ افعال انسان – دیدگاه فلسفی؛ افعال انسان – دیدگاه عرفانی؛ علم بلا معلوم؛ علم حصولی و حضوری.

 

تباین علم خداوند با علوم مخلوقی؛ تنها راه حلّ اشکال جبر برخاسته از علم پیشین الهی

علیرضا رحیمیان

سعید رحیمیان

چکیده: علوم بشری و مخلوقی، در اصل شکل‌گیری و علم شدنِ خویش، همواره محتاج و وابسته به معلوم‌اند. این مطلب، لوازم و تبعاتی نظیر تأخّر و تأثّر علم از معلوم و تابعیّت نسبت به آن را به ‌دنبال خواهد داشت. فلاسفه و عرفا با تسرّیِ عنصر اضافه به علم خداوند، آن را نیز به تبعات مذکور مبتلا کرده‌اند. امّا چنین علمی، هرگز نمی‌تواند فعل اختیاری دیگران را آشکار نماید و لذا مادام که علم خداوند را هم‌سنخ با علوم بشری بدانیم، هرگز نمی‌توان اشکال جبرآوری علم پیشین الهی را پاسخ گفت. تنها راه برون رفت از بن‌بست اشکال مذکور این است که علم خالق را متباینِ محض با علوم مخلوقی دانسته، آن ‌را از وابستگی به معلوم و نسبت علمی و تمامیِ تبعات مربوطه، منزّه و مبرّا کنیم. امّا چون بشر، هرگز از این سنخ علم، بهره‌ای ندارد، هیچ راهی نیز به شناخت آن نداشته و فهم او از آن، منحصر به گزاره‌های تنزیهیِ محض است؛ نه اثباتی. بدین ترتیب، برخی تلاش‌های فلسفی که در جهت شناخت علم الهی صورت گرفته است، محکوم به بطلان بوده و هرگز توان شناساندن علم خداوند را ندارند؛ چرا که نقطة آغازینِ این تلاش‌های معرفتی، نگاه به علوم مخلوقی و شبیه‌سازیِ علم الهی بر اساس آن است.

کلیدواژه‌ها: علم پیشین الهی، اختیار انسان، لوازم ذات اضافه دانستن علم، تابعیّت علم از معلوم، تنزیه، تباین، حیرت و وله.

منبع‌شناسی بداء و موضوع‌های مرتبط با آن

سید مجید نبوی

زهره اخوان مقدم

چکیده: نگارندگان در این گفتار، 98 کتاب را که بخشی از آن مربوط به بداء می‌شود، شناسانده‌اند همچنین 28 پایان‌نامه و 61 مقاله در این زمینه معرفی کرده‌اند. و پس از آن، 138 کتاب را که در باب موضوع‌های مرتبط با بداء (مانند: نسخ، قضا و قدر، ام الکتاب، لوح محو و اثبات و...) نوشته شده، شناسانده‌اند.

کلیدواژه‌ها: بداء – کتاب؛ بداء – پایان‌نامه؛ بداء – مقاله؛ بداء – موضوع‌های مرتبط.

 

وقفة مع زیارة الجامعة

خلیل باستان

چکیده: این مقاله زیارت جامعه کبیره را که از ناحیة امام هادی7 صادر شده، از جهت ادبی و بلاغی بررسی می‌کند. معنای لغوی زیارت، تحیت و سلام، علّت ورود صیغه‌های جمع در زیارت جامعه، تحلیل نقدی، اقتباس عبارات زیارت از قرآن، عنصر سجع، و دیگر صنایع ادبی، از عناوین مقاله است.

کلیدواژه‌ها: زیارت جامعه کبیره؛ امام هادی7؛ زیارت جامعه – اقتباس از قرآن؛ زیارت جامعه – جنبه‌های ادبی و بلاغی.

 

 

 

 

 

 

خبرنامه

نــــام:

ایمیل: